Οι μύκητες του γένους Phytophthora μεταδίδονται με το έδαφος. Οι πιο συνήθεις προσβολές εμφανίζονται στο λαιμό, τις ρίζες, τον κορμό ή τα χαμηλότερα στο έδαφος κλαδιά ενώ συχνά παρουσιάζονται και σήψεις καρπών (π.χ. εσπεριδοειδή). Είναι πολύ διαδεδομένη ασθένεια παγκοσμίως αλλά συχνά παραμένει αδιάγνωστη ή ασαφούς αιτιολογίας γιατί δεν γίνεται ο απαραίτητος εργαστηριακός έλεγχος ή δεν συλλέγονται κατάλληλα δείγματα. Οι προσβολές που προκαλεί είναι γνωστές σαν έλκος ή σήψη λαιμού και προσβάλλει πλήθος δενδρωδών καλλιεργειών, θάμνους αλλά και ποώδη φυτά.

Συμπτώματα

Η προσβολή συνήθως αρχίζει από το λαιμό ή τις κύριες ρίζες. Ο φλοιός εξωτερικά φαίνεται πιο σκοτεινός σαν βρεγμένος κι ελαφρά βυθισμένος. Στην αρχή καλύπτει μέρος μόνο της περιφέρειας του κορμού αλλά αργότερα το περιβάλλει ολόκληρο οπότε το δένδρο ξηραίνεται. Παρατηρείται σχίσιμο του φλοιού και έκκριση κόμμεος. Εσωτερικά, παρατηρείται καστανός μεταχρωματισμός του φλοιού και του καμβίου που φθάνει μέχρι το ξύλο. Ο φλοιός ρυτιδώνεται, νεκρώνεται απολεπίζεται και πολλές φορές αποκαλύπτεται το ξύλο. Τα προσβεβλημένα δένδρα έχουν μία μονόπλευρη ή καθολική χλώρωση των φύλλων καχεκτική βλάστηση, εμφανίζουν φυλλόπτωση και αργά ή γρήγορα ξηραίνονται.

Αίτιο

Η ασθένεια προκαλείται όπως αναφέρθηκε από διάφορα είδη του γένους Phytophthora που ανήκουν στους Ωομύκητες. Είναι παθογόνα εδάφους που επιβιώνουν στο έδαφος για πολλά χρόνια με τα ωοσπόριά τους. Για να αναπτυχθούν, διασπαρούν και να μολύνουν έχουν ανάγκη εδαφικής υγρασίας. Οι προσβολές είναι συχνές σε βαριά εδάφη μετά από βροχές κι ευνοούνται από την ύπαρξη πληγών. Στη Ελλάδα τα μηλοειδή προσβάλλονται κυρίως από το είδος Phytophthora cactorum, ενώ τα πυρηνόκαρπα συνήθως από τα είδη Phytophthora syringae και P.megasperma που είναι ψυχρόφιλα και είναι υπεύθυνα για πρώιμες προσβολές της άνοιξης και τα είδη P. cactorum και P. citrophthora σχετικά θερμόφιλα, που προκαλούν τις όψιμες προσβολές .

Αντιμετώπιση

Χρήση ανθεκτικών υποκειμένων
Προληπτικά καλλιεργητικά μέτρα όπως : Υγιή δενδρύλλια, επάλειψη κορμού δένδρων με βορδιγάλεια πάστα, αποφυγή διαβροχής του κορμού των δένδρων, καλή στράγγιση οπωρώνων κι αποφυγή δημιουργίας πληγών στις ρίζες και το λαιμό των δένδρων. Βιολογική καταπολέμηση με τη χρήση ανταγωνιστικών μυκήτων ή βακτηρίων όπως Trichoderma,Gliocladium, Bacillus subtillis κ.α.

Θεραπευτικά μέτρα

Εκρίζωση των ξηρών κι έντονα προσβεβλημένων δένδρων μαζί με τις ρίζες κι απομάκρυνση από τον οπωρώνα. Σε περίπτωση προσβολής σε αρχικό στάδιο συνιστάται αφαίρεση και καταστροφή με φωτιά του μεταχρωματισμένου φλοιού και καμβίου μαζί με ζώνη 5 εκ κάτω από το υγιές μέρος. Απολύμανση νερού άρδευσης με θειικό χαλκό. Ριζοπότισμα των δέντρων ή επάλειψη κορμού με fosetyl – Al, ή μείγματος διττανθρακικής αμμωνίας + θειικού χαλκού.

Για τη λίπανση των σιτηρών λαμβάνονται υπόψη ορισμένοι παράγοντες, όπως είναι το έδαφος, οι βροχοπτώσεις, η ποικιλία (και η τάση της στο πλάγιασμα), η προηγούμενη καλλιέργεια, το ποσοστό επιτυχίας στο φύτρωμα, η αναμενόμενη απόδοση κ.ά.

Τα πιο κατάλληλα εδάφη για το μαλακό και το σκληρό σιτάρι είναι τα μέσης σύστασης έως βαριά, βαθιά, στραγγερά με pH μεγαλύτερο από 5,5 έως και 7,5 ενώ για το κριθάρι είναι τα πηλώδη και αργιλοπηλώδη. Σε ξηρές περιοχές ωστόσο, προτιμώνται τα ελαφρά εδάφη. Όταν το έδαφος περιέχει μεγάλο ποσοστό οργανικής ουσίας, δημιουργείται προδιάθεση για πλάγιασμα, ενώ οι αποδόσεις μειώνονται όταν η αλατότητα είναι πάνω από 7,5.

Συνιστάται η εφαρμογή βασικής και επιφανειακής λίπανσης για το μαλακό και το σκληρό σιτάρι για την καλή ανάπτυξη της καλλιέργειας . Τα σιτηρά έχουν μεγάλη ανάγκη για λίπανση κατά την περίοδο που σχηματίζεται το μεγαλύτερο ποσοστό της βιομάζας τους με την περίοδο αυτή να αντιστοιχεί στις 40 ημέρες περίπου πριν το ξεστάχυασμα.

Άζωτο ( N )

Η βασική λίπανση εφαρμόζεται το φθινόπωρο κατά τη σπορά ή λίγο πριν. Τα λιπάσματα ενσωματώνονται είτε σε παράλληλες γραμμές προς τις γραμμές σποράς σε λίγο μεγαλύτερο βάθος από τον σπόρο, είτε σε όλη την έκταση.
Η βασική λίπανση Ν αποτελεί κρίσιμο παράγοντα ανάπτυξης των εμβρυακών ριζών και δημιουργίας επαρκούς αριθμού κόμβων στο σταυρό ώστε να σχηματιστούν πολυπληθή “αδέλφια” με δυνατό ριζικό σύστημα ενώ συντελεί στην ανάπτυξη ικανοποιητικής φυλλικής επιφάνειας και συνεισφέρει στην αύξηση αριθμού και βάρους σπόρων.
Η επιφανειακή λίπανση στο μαλακό και στο σκληρό σιτάρι συνιστάται να λαμβάνει χώρα πρώιμα στην έναρξη του καλαμώματος ειδικά στις περιπτώσεις όπου λόγω ξηρικών συνθηκών ή χαμηλών θερμοκρασιών δεν έχει γίνει ικανοποιητικό φύτρωμα ή/και “αδέλφωμα” και στο κριθάρι όταν προορίζεται για βυνοποίηση ενώ όταν το κριθάρι προορίζεται για ζωοτροφή, η επιφανειακή λίπανση εφαρμόζεται μέχρι το τέλος του αδελφώματος.
Δεύτερη επιφανειακή λίπανση συνιστάται στο σκληρό σιτάρι και στο κριθάρι που προορίζεται για ζωοτροφή για βελτίωση των ποιοτικών χαρακτηριστικών ιδιαίτερα εάν υπάρχει δυνατότητα άρδευσης στο στάδιο του ξεσταχυάσματος (η δεύτερη επιφανειακή λίπανση πρέπει να αποφεύγεται σε υγρά εδάφη λόγω πλαγιάσματος αλλά και στην καλλιέργεια κριθαριού λόγω αύξησης της περιεκτικότητα των κόκκων σε πρωτεΐνη γεγονός για το κριθάρι που προορίζεται για ζυθοποιία).
Υπερβολική προσθήκη Ν με ταυτόχρονη έλλειψη P και K ευνοεί προσβολές ασθενειών και εντόμων ενώ σε ορθές δοσολογίες έχει ευεργετικό ρόλο έναντι του παρασιτικού πλαγιάσματος και του βακτηριακού μαυρίσματος.
Για το μαλακό σιτάρι συνίσταται να χορηγούνται 12-18 kg N/στρέμμα, για το σκληρό 12,5-16 kg Ν/στρέμμα και για το κριθάρι 8-12 kg N/στρέμμα με το 1/3 ή το 50% των παραπάνω ποσοτήτων να χορηγείται σε αμμωνιακή μορφή μέσω της βασικής λίπανσης με τον σπορέα ενώ η υπόλοιπη ποσότητα χορηγείται μέσω της επιφανειακής λίπανσης σε νιτρική μορφή, εκτός αν το έδαφος είναι όξινο οπότε το άζωτο χορηγείται με τη μορφή ασβεστούχου νιτρικής αμμωνίας.

Φώσφορος (P)

Ο P συνιστάται να χορηγείται σε υδατοδιαλυτή μορφή στο σύνολο του στη βασική λίπανση καθώς αποτελεί βασικό παράγοντα ανάπτυξης του εμβρυακού και κύριου ριζικού συστήματος αλλά και πρόσληψης Ν ενώ σε περιοχές χαμηλής βροχόπτωσης αποτελεί κρίσιμο παράγοντα παραγωγής υψηλού ποσοστού ξηράς ουσίας. Σε ορθές δοσολογίες έχει ευεργετικό ρόλο έναντι των σκωριάσεων, του ωιδίου, της σήψη των λευκών στάχεων και του βακτηριακού μαυρίσματος.
Για το μαλακό σιτάρι συνίσταται να χορηγούνται 5-8 kg P/στρέμμα, για το σκληρό 3,5-5,5 kg P/στρέμμα και για το κριθάρι 4-6 kg N/στρ στη βασική λίπανση.

Κάλιο (Κ)

Συνήθως βρίσκεται σε ικανοποιητικά επίπεδα συγκέντρωσης στα ελληνικά εδάφη. Eπομένως μόνο ανάλογα με τα αποθέματα του εδάφους (κατόπιν εδαφοανάλυσης), συνιστάται καλιούχος λίπανση. Σε περίπτωση που χρειαστεί, χορηγούνται 0-8 kg K/στρέμμα για το μαλακό και το σκληρό σιτάρι και 5-10 kg K/στρέμμα για το κριθάρι με τη βασική λίπανση. Εάν η απαιτούμενη δόση είναι μικρή, μπορεί να χορηγηθεί με την πρώιμη επιφανειακή αζωτολίπανση.

Δευτερεύοντα στοιχεία (Cu, Zn)

Προσθήκη Cu συνιστάται σε εδάφη με χαμηλό pH ή αμμώδη ή εδάφη με υψηλό ποσοστό οργανικής ουσίας ενώ σε εδάφη με αλκαλικό pH συνιστάται η προσθήκη Zn για βελτίωση της φωτοσυνθετικής ικανότητας και των ποιοτικών χαρακτηριστικών των σπόρων μέσω της βασικής λίπανσης.

Επειδή τον τελευταίο καιρό παρατηρούνται μυκητολογικές προσβολές σε ελαιώνες της περιοχής παρακάτω σας παραθέτουμε 2 από τις κύριες και σημαντικότερες ασθένειες της ελιάς.

Κυκλοκόνιο

Αποτελεί τη σημαντικότερη ασθένεια της ελιάς παγκοσμίως με ευρεία εξάπλωση. Προκαλεί εξασθένιση δέντρων λόγω φυλλόπτωσης και μείωση παραγωγής μέχρι πλήρη ακαρπία.

Συμπτώματα

Προσβάλλει κυρίως τα φύλλα αλλά και μίσχους φύλλων, ποδίσκους ανθέων και καρπών σπάνια όμως καρπούς και βλαστούς. Στα φύλλα σχηματίζονται τεφροκαστανές κηλίδες με καπνώδη εμφάνιση. Έπειτα γίνονται κυκλικές και συχνά περιβάλλονται με μία χλωρωτική άλω. Τα προσβεβλημένα φύλλα άνοιξη-καλοκαίρι πέφτουν, συνεπώς τα δέντρα μπορεί να απογυμνωθούν και κλαδίσκοι να ξηραθούν.

Αίτιο

Η ασθένεια οφείλεται στο μύκητα Spilocaea oleaginea. Το μυκήλιο του αναπτύσσεται ανάμεσα στην εφυμενίδα κι επιδερμίδα κι έχει κονιδιοφόρους φιαλόμορφους. Θερμοκρασίες που ευνοούν την ανάπτυξη του μύκητα είναι 15-20 βαθμούς Κελσίου. Τα σπόρια του μύκητα (κονίδια ) χρειάζονται νερό για να απελευθερωθούν και να βλαστήσουν. Βρίσκονται στις κηλίδες καθόλη τη διάρκεια του έτους όμως οι μολύνσεις γίνονται κυρίως άνοιξη και φθινόπωρο. Κατά τη ξηρή και πολύ θερμή περίοδο του καλοκαιριού ή δράση του μύκητα αναστέλλεται. Επιβιώνει πάνω στα προσβεβλημένα φύλλα που παραμένουν στο δέντρο. Ο χρόνος επώασης της ασθένειας κυμαίνεται από 2-3 εβδομάδες μέχρι και 2-3 μήνες ανάλογα την περιοχή και την εποχή. Υπάρχει διαφορετικός βαθμός ευαισθησίας μεταξύ των ποικιλιών ελιάς.

Καταπολέμηση

Προληπτικές εφαρμογές των οπωρώνων με τα κατάλληλα εγκεκριμένα μυκητοκτόνα κυρίως άνοιξη και φθινόπωρο. Αυτά είναι κυρίως χαλκούχα, dodine (Syllit), kresoxim methyl (Stroby), fenbuconazole, mancozeb,Flint, Flint Max, pyraclostrobin (Insignia), difenoconazole (Score).

Γλοιοσπόριο

Στη χώρα μας διαπιστώθηκε το 1920 στην Κέρκυρα όπου είναι γνωστή με το όνομα παστέλλα. Προκαλεί συχνά σημαντικές ζημιές λόγω σήψης ελαιοκάρπου και σε μερικές περιοχές προκαλεί μηδενισμό της παραγωγής .

Συμπτώματα :

Η ασθένεια προσβάλλει κυρίως τους καρπούς όταν πλησιάζουν στην ωρίμανση ή είναι ώριμοι και προκαλεί σήψη και λιγότερο τα φύλλα τους ποδίσκους και τους νεαρούς κλαδίσκους. Συνήθως η προσβολή αρχίζει στην επιφάνεια με εμφάνιση κηλίδας χρώματος καστανοιώδους κι εξαπλώνεται ταχύτατα σε όλο τον ελαιόκαρπο. Οι ιστοί των κηλίδων βυθίζονται αποκτούν ρυτίδωση και καλύπτονται από τις καρποφορίες του μύκητα (ακέρβουλα) κι εμφανίζονται σαν μαύρα στίγματα . Με βροχερό καιρό από τις καρποφορίες εξέρχονται τα σπόρια του μύκητα σαν γλοιώδη μάζα που έχει χρώμα ρόδινο ή πορτοκαλί. Οι καρποί αυτοί είτε πέφτουν στο έδαφος είτε παραμένουν στα δέντρα υφίσταται καθολική σήψη, αφυδατώνονται και μεταβάλλονται σε μούμιες. Η προσβολή των φύλλων και των βλαστών που είναι σπάνια στην χώρα μας είναι άνευ οικονομικής σημασίας.

Αίτιο

Η ασθένεια οφείλεται στον ασκομύκητα Glomerella cingulatα με ατελή μορφή τον Gloeοsporium olivarum. Ο μύκητας αναπτύσσεται σε θερμοκρασίες 10-25 βαθμούς Κελσίου. Το παράσιτο μολύνει μόνο τους ώριμους καρπούς είτε με απευθείας διάτρηση είτε από πληγές. Για τις μολύνσεις απαραίτητη είναι η ύπαρξη νερού ή πολύ υψηλής σχετικής υγρασίας. Χρόνος επώασης ασθένειας 6-15 μέρες σε Τ = 10-250C Σπουδαιότερη πηγή μολυσμάτων είναι οι καρποί. Κρίσιμη περίοδος επιδημίας αρχίζει με την έναρξη ωρίμανσης των καρπών δηλαδή μέσα Οκτωβρίου με αρχές Νοεμβρίου μέχρι και τέλη Δεκεμβρίου. Η προσβολή του ελαιοκάρπου από δάκο παίζει σημαντικό ρόλο στη ανάπτυξη της ασθένειας. Ο δάκος με τη δημιουργία νυγμάτων στους καρπούς επιταχύνει την ωρίμανση και διευκολύνει την γρήγορη είσοδο κι ανάπτυξη του μύκητα. Ο μύκητας ευνοείται σε ελαιώνες σε αργιλώδη βαριά εδάφη που στραγγίζουν δύσκολα και σε χαμηλές, κλειστές τοποθεσίες που δεν αερίζονται καλά και διατηρείται μεγάλη υγρασία.

Καταπολέμηση

Συνιστώνται δύο προληπτικές εφαρμογές με χαλκούχα μυκητοκτόνα κατά την κρίσιμη περίοδο λίγο πριν την ωρίμανση των καρπών. Επίσης εγκεκριμένα είναι και το dodine (Syllit) και το pyraclostrobin (Insignia).
Να αποφεύγεται η εγκατάσταση ελαιώνων σε χαμηλές, υγρές, κακώς αεριζόμενες περιοχές. Τέλος το κατάλληλο κλάδεμα για αραίωση κόμης δέντρων βοηθάει στον καλό αερισμό και φωτισμό των δέντρων.

Εντομολόγοι και βιολόγοι που μελετούν τα ψυχρά κλίματα προσπαθούν να προσδιορίσουν μέχρι πόσο βόρεια κλίματα αντέχει η δροσόφιλα. Αν μπορεί να επιβιώσει και αν οι καλοκαιρινές προσβολές είναι από τοπικούς πληθυσμούς που διαχειμάζουν η αν έχουν μεταναστεύσει από ηπιότερα νότια κλίματα. Αυτή η πληροφορία θα μας βοηθούσε να προβλέψουμε την έναρξη και την σοβαρότητα των προσβολών της επόμενης χρονιάς.

Τους φθινοπωρινούς μήνες όταν οι προμήθειες τροφής λιγοστεύουν η διάρκεια της μέρας και οι θερμοκρασίες πέφτουν οι συλλήψεις στις παγίδες στη καλλιέργεια μειώνονται ενώ σε τριγύρω δέντρα και σε εναλλακτικά καταφύγια αυξάνονται. Κάποια φυτικά είδη που αναπτύσσονται σε δασικές περιοχές είναι ενναλακτικοί ξενιστές για την αναπαραγωγή. Αυτή είναι η περίοδος κατά την οποία λαμβάνουν τροφές και σχηματίζουν σώμα ικανό να αντέξει για μήνες. Ένα ποσοστό του πληθυσμού της Drosophila suzukii που δεν έχει συλλέξει ικανή ποσότητα τροφών κατά την διάπαυση ξυπνά για λήψη τροφής ,σε ευνοϊκές μέρες, αλλιώς υπάρχει κίνδυνος να μην επιβιώσουν.

Επίσης το καταφύγιο είναι πολύ σημαντικό, έχουν διάφορα κριτήρια για ένα άνετο χειμερινό σπίτι ώστε να αυξήσουν έτσι την επιβίωσή τους, όπως προστασία, αποφυγή εχθρών, επιθυμητές θερμοκρασίες, υγρασία και πηγή τροφής. Είναι δύσκολο να βρεις τη δροσόφιλα στις διαχειμάζουσες κατοικίες της, μένουν μέσα σε κορμούς δέντρων σχισμές σε φρούτα που σαπίζουν και τρέφονται με χυμούς δέντρου και μελιτώματα από άλλα έντομα.

Συγκεκριμένα τους φθινοπωρινούς μήνες η δροσόφιλα μπορεί να βρεθεί να τρέφεται σε φρούτα όπως καρύδια και μήλα που σαπίζουν. Η απομάκρυνση των μη συγκομισμένων φρούτων είναι κλειδί για να μην μπορεί να ολοκληρώσει την ωοτοκία σε αυτά η δροσόφιλα. Συνεπώς, τα φρούτα μετά τη συγκομιδή πρέπει να απομακρύνονται όπως τα μήλα, τα σύκα και καρύδια που σαπίζουν γιατί είναι καταφύγιο και πηγή τροφής αργά το φθινόπωρο και της δίνει τη δυνατότητα να επιζήσει το χειμώνα. Η παρακολούθηση της παρουσίας και του μεγέθους του πληθυσμού μπορεί να μας αποκαλύψει περιοχές υψηλού κίνδυνου.

Οι θερμοκρασίες κοντά στο ψυχός μπορούν να θανατώσουν τα ανήλικα στάδια της δροσόφιλας αυτό μας δείχνει και τη σημασία της ψύξης των φρούτων μετά τη συγκομιδή πριν οδηγηθούν στην αγορά. Όμως θερμοκρασίες που δε σκοτώνουν τις προνύμφες τις κάνουν πιο ανθεκτικές στο κρύο και αυτό έχει ως αποτέλεσμα σε μεγαλύτερα και σκουρόχρωμα ενήλικα. Αυτές οι χειμερινές μορφές έχουν μεγαλύτερη αντοχή στο ψύχος στην έλλειψης τροφής και στην αφυδάτωση.

Λόγω του ότι οι γονιμοποιημένες δροσοφιλες έχουν μεγαλύτερη αντοχή στις χαμηλές θερμοκρασίες τα θηλυκά ζευγαρώνουν και διατηρούν το σπέρμα για να εναποθέσουν αυγά όταν ξυπνήσουν την άνοιξη. Αν και με χαμηλά ποσοστά επιβίωσης μπορούν να αναπαραχθούν γρήγορα όταν οι θερμοκρασίες ανέβουν. Έτσι κατά το τέλος της άνοιξης αρχές καλοκαιριού βλέπουμε μια αναζωπύρωση της Drosophila suzukii στις καλλιέργειες καθώς τα φρούτα ωριμάζουν και τα θηλυκά επιθυμούν να αφήσουν τα αυγά τους.

Κατά τη διάρκεια του θέρους, οι υψηλές θερμοκρασίες μειώνουν την δραστηριότητα της. Συγκεκριμένα σε θερμοκρασίες πάνω από 30 βαθμούς τα αρσενικά άτομα είναι στείρα, ενώ σε μελέτες που έγιναν στην Ιαπωνία (2004) μεγάλο μέρος του πληθυσμού θανατώθηκε μετά από έκθεση στους 32,6 οC. Η βέλτιστες συνθήκες ανάπτυξης της δροσόφιλα είναι θερμοκρασία 20 οC και προτιμά όπως και όλα τα δίπτερα υγρά κλίματα.

Συνοψίζοντας, η Drosophila suzukii, η νέα μύγα των φρούτων που πρόσφατα εμφανίστηκε στη χώρα μας μπορεί να εξελιχθεί σε σημαντικό εχθρό καθώς ήδη σε γειτονικές μας χώρες έχει μεγάλη εξάπλωση και καθίσταται ανάγκη να μελετηθεί για ορθή αντιμετώπιση.

Είναι ασθένεια των γιγαρτοκάρπων αρκετά διαδεδομένη με μεγάλη οικονομική σημασία λόγω υποβάθμισης ποιότητας και μείωσης μετασυλλεκτικής ζωής των φρούτων στα ψυγεία.

Συμπτώματα

Η μη παρασιτικής φύσης ασθένεια αρχίζει κάτω από την επιδερμίδα, τη φλούδα και προκαλεί αλλοιώσεις. Εμφανίζονται μικρές περιοχές φελλώδους ιστού λίγο πριν τη συγκομιδή. Τα εσωτερικά κύτταρα εκεί νεκρώνονται και η επιδερμίδα φαίνεται σαν βρεγμένη. Αργότερα οι θέσεις αυτές γίνονται καστανές ή και μαυρίζουν. Οι τυπικές κηλίδες προσβολής που εμφανίζονται στα ψυγεία στην αποθήκευση έχουν διάμετρο 2-10mm είναι ελαφρά βυθισμένες και συνήθως βρίσκονται στο κορυφαίο τμήμα των καρπών. Η πικρή κηλίδωση είναι μία μη παρασιτική ασθένεια κι οφείλεται σε μη επαρκή εφοδιασμό των καρπών με ασβέστιο. Είναι σοβαρότερη σε καρπούς που προέρχονται από νεαρά δέντρα, ειδικά σε έτη με μικρή καρποφορία. Επίσης είναι πιο συχνή σε καρπούς μεγάλου μεγέθους και όταν οι καρποί συγκομίζονται άγουροι. Οι ακανόνιστες αρδεύσεις, υπερβολική αζωτούχος λίπανση, αυστηρό κλάδεμα εντείνουν τη σοβαρότητα της ασθένειας. Γενικά η πικρή κηλίδωση εκδηλώνεται κατά τους 2-3 πρώτους μήνες της αποθήκευσης των καρπών.

Η ασθένεια αντιμετωπίζεται ικανοποιητικά με τροφοδοσία των δέντρων καθόλη την καλλιεργητική περίοδο με ασβέστιο είτε διαφυλλικά είτε από κάτω με κρυσταλλικά λιπάσματα νιτρικού ασβεστίου. Εκτός από τις εφαρμογές ασβεστίου θα πρέπει επίσης να αποφεύγεται η συγκομιδή άγουρων καρπών, να εκτελούνται κανονικές αρδεύσεις με το νερό που χρειάζεται, να υπάρχει καλή σχέση καρποφορίας/βλάστησης άρα καλό και σωστό κλάδεμα ειδικά στα έτη παρενιαυτοφορίας δηλαδή μειωμένης παραγωγής και τέλος να γίνεται άμεση αποθήκευση των καρπών σε θερμοκρασία 0-1 C και υψηλή σχετική υγρασία.

Ασθένεια μεγάλης οικονομικής σημασίας που προσβάλλει όλα τα καρποφόρα δέντρα κι έχει γίνει αντικείμενο μελέτης για πολλά χρόνια. Οι ζημιές που κάποιες χρονιές σε κάποιες καλλιέργειες μπορεί να φτάσουν και το 100%, οφείλονται στη μείωση της παραγωγής στην εξασθένηση των δέντρων λόγω ξήρανσης ανθέων, κλαδίσκων και κλάδων, αλλά και στις σήψεις καρπών προ της συγκομιδής μετασυλλεκτικά κατά τη μεταφορά, αλλά και στα ψυγεία. Οι ζημιές είναι πολύ μεγαλύτερες στα πυρηνόκαρπα δηλαδή κεράσια, βερίκοκα, ροδάκινα, δαμάσκηνα κ.α

Συμπτώματα

Η μονίλια προκαλεί νεκρώσεις και ξηράνσεις στα άνθη στους κλάδους στα φύλλα και σήψεις στους καρπούς ειδικά σε βροχερές χρονιές. Η αρχή είναι νωρίς την άνοιξη στην ανθοφορία. Είναι πολύ γνωστά τα φαινόμενα μαραμένων, συρρικνωμένων, ξηρών ανθέων πάνω στα κλαδιά. Επίσης στα κλαδιά ο μύκητας προκαλεί μικρά ελλειπτικά βυθισμένα έλκη που περιβάλλουν το κλαδίσκο κι έχει ως αποτέλεσμα την ξήρανση όλου του υπερκείμενου κλαδίσκου. Εκεί ακριβώς παρατηρείται κι έκκριση κόμμεος, όπως επίσης με βροχερό καιρό και οι καρποφορίες του μύκητα (σποριοδόχεια). Οι καρποί μπορούν να προσβληθούν όλη τη περίοδο μέχρι και τη συγκομιδή. Η πρώτη ένδειξη μόλυνσης σε καρπό είναι η ανάπτυξη μιας μικρής επιφανειακής κυκλικής καστανής κηλίδας που μεγαλώνει. Ακολουθεί ανάπτυξη σπορίων του μύκητα επιφανειακά σε συγκεντρικούς κύκλους και σήψη είτε υγρή είτε ξηρή. Οι προσβεβλημένοι καρποί καφετιάζουν, αφυδατώνονται συρρικνώνονται και ξηραίνονται (μουμιοποιούνται).

Αίτιο

Οι φαιές σήψεις οφείλονται σε ασκομύκητες του γένους Monilinia. Στην Ελλάδα υπάρχουν 2 είδη τα Monilinia laxa και το Monilinia fructigena. Ο μύκητας διαχειμάζει και μολύνει μόνο με την ατελή μορφή του. Θέσεις διαχείμασης (σαν μυκήλιο ή σαν κονίδια) που αποτελούν και τις εστίες έναρξης της ασθένειας για τις πρωτογενείς μολύνσεις, είναι οι αποξηραμένοι, μουμιοποιημένοι καρποί πάνω στα δέντρα, τα έλκη των κλαδίσκων και οι αποξηραμένοι κλαδίσκοι ή άνθη για αυτό θα πρέπει να αφαιρούνται με το κλάδεμα του χειμώνα. Η απελευθέρωση και διασπορά των κονιδίων αυτών την άνοιξη γίνεται με τον αέρα σε μακρινές αποστάσεις με τη βροχή σε μικρές αποστάσεις ή και τα έντομα. Βροχερός υγρός και νεφοσκεπής καιρός είναι απαραίτητος για την ανάπτυξη της ασθένειας και για την πραγματοποίηση νέων μολύνσεων. Μολύνσεις γίνονται σε θερμοκρασία Τ= 5-27 C.

Αντιμετώπιση
1. Καταστροφή όλων των εστιών διαχείμασης του μύκητα, δηλαδή κλάδεμα και κάψιμο όλων προσβεβλημένων κλάδων των δέντρων
2. Τουλάχιστον 3 εφαρμογές με κατάλληλα μυκητοκτόνα στην αρχή της άνοιξης στην λευκή ή ρόδινη κορυφή στην πλήρη ανθοφορία και στην πτώση πετάλων.
3. Φυσικά πλησιάζοντας στην ωρίμανση των καρπών και τη συγκομιδή συνιστώνται και 1 ή 2 εφαρμογές με τα κατάλληλα μονιλιοκτόνα.

Τα πλέον χρησιμοποιούμενα μυκητοκτόνα ανήκουν στην κατηγορία των τριαζολών (π.χ. tebuconazole, fenbuconazole, difenoconazole, propiconazole, cyproconazole) των στρομπιλουρινών (π.χ. pyraclostrobin, trifloxystrobin) των ανιλινοπυριμιδινών (π.χ. cyprodinil, fludioxonil, pyrimethanil), των καρβοξιμιδίων (π.χ. boscalid, fluopyram, penthiopyrad, fluxapyroxad), το captan που ανήκει στα φθαλιμίδια αλλά και το thiram που είναι διθειοκαρβαμιδικό .

Αποτελεί τον σπουδαιότερο εντομολογικό εχθρό της ελιάς παγκοσμίως και χρειάζεται κάθε χρόνο καταπολέμηση για μείωση των ζημιών που προκαλεί. Το ενήλικο έχει μήκος 5 mm και ανοιχτοκαστανό χρώμα. Στο θώρακα υπάρχουν κατά μήκος 3 σκοτεινές γραμμές και υπόλευκο ή κιτρινωπό έχει διαφανείς πτέρυγες, ιριδίζουσες, με ένα σκοτεινό στίγμα στην άκρη. Τα θηλυκά άτομα διαθέτουν ευδιάκριτο ωοθέτη. Το αβγό είναι πολύ στενόμακρο, λευκό κάπως οξύ στην μία άκρη και τοποθετείται στο περικάρπιο της ελιάς ή αγριελιάς. Η προνύμφη είναι υπόλευκη ή ανοιχτοκίτρινη με μήκος 7-8 mm με πρόσθιο μέρος στενότερο του οπισθίου. Δεν έχει κεφαλική κάψα όπως όλες οι προνύμφες των εντόμων της οικογένειας Tephritidae. Η νύμφη είναι ελλειψοειδής ανοιχτοκαστανή με περίβλημα το δερμάτιο της ανεπτυγμένης προνύμφης. Είναι είδος μονοφάγο και προσβάλλει και ωοτοκεί μόνο στα είδη της ελιάς κι αγριελιάς.

Βιολογία

Έχει 3-4 γενεές το έτος στην Ελλάδα. Η ωοτοκία αρχίζει συνήθως στα τέλη Ιουνίου. Τα θηλυκά άτομα αφού ανοίξουν με τον ωοθέτη τους την οπή ωοτοκίας, εισάγουν μόνο ένα αβγό ανά καρπό. Τα ενήλικα ζουν αρκετά κι ωοτοκούν επί βδομάδες και μήνες μέχρι τέλη φθινοπώρου πριν τα πρώτα κρύα του χειμώνα. Η προνύμφη ορύσσει στοά στο μεσοκάρπιο και είναι αυτή που ουσιαστικά προκαλεί τη ζημιά στον ελαιόκαρπο. Νυμφώνεται το καλοκαίρι μέσα στον ελαιόκαρπο, ενώ το φθινόπωρο και χειμώνα στο έδαφος σε μικρό βάθος. Οι υψηλές θερμοκρασίες και οι καύσωνες του καλοκαιριού και η χαμηλή ατμοσφαιρική υγρασία δεν ευνοούν την ανάπτυξη του δάκου για αυτό πολλές χρονιές Ιούλιο κι Αύγουστο έχουμε υψηλή θνησιμότητα αβγών και προνυμφών κι άγονα νήγματα.

Καταπολέμηση

Προληπτικά δολωματικοί ψεκασμοί με τα εγκεκριμένα εντομοκτόνα που διενεργούνται από τα ειδικά συνεργεία δακοκτονίας με έξοδα του Δημοσίου. Μαζική παγίδευση ενηλίκων με διαφόρου τύπου παγίδες τροφικές χρωματικές φερομονικές ή συνδυασμό τους.Μαζικές εξαπολύσεις στειρωμένων ατόμων έγιναν σε κάποιες χώρες στο παρελθόν, αλλά η μέθοδος περιορίστηκε για πρακτικούς λόγους.
Η κύρια όμως μέθοδος είναι η χημική καταπολέμηση με δολωματικούς ψεκασμούς ή ψεκασμούς κάλυψης 3-4 ανά καλλιεργητική περίοδο, ανάλογα τη χρονιά και την περιοχή. Τα περισσότερα εντομοκτόνα που χρησιμοποιούνται μπαίνουν στον ελαιόκαρπο και θανατώνουν και τις προνύμφες. Στους δολωματικούς ψεκασμούς στοχεύουμε όμως στη θανάτωση των ενηλίκων ατόμων πριν αυτά ωοτοκήσουν.
Εγκεκριμένα φυτοπροστατευτικά στην ελιά είναι τα dimethoate (Rogor), thiacloprid (Biscaya), lambda cyhalothrin (Karate Zeon), alpha cypermethrin (Fastac), deltamethrin (Decis), beta cyfluthrin (Bulldock, Dogo), spinosad (Success) κ.α

Είναι μία σημαντική ασθένεια που προσβάλλει στη χώρα μας τη ροδακινιά, νεκταρινιά, βερυκοκιά και κερασιά. Επίσης ξενιστές είναι και μηλιά, αχλαδιά, βυσσινιά, αμυγδαλιά, δαμασκηνιά. Η ασθένεια μπορεί να προκαλέσει απότομη ξήρανση νεαρών δέντρων ή σταδιακή εξασθένιση δέντρων μεγαλύτερης ηλικίας με αποτέλεσμα τη μείωση της παραγωγικής ζωής τους.

Συμπτώματα

Τα συμπτώματα της ασθένειας εμφανίζονται με τη μορφή έλκους σε βλαστούς 1-2 ετών αργά το φθινόπωρο ή νωρίς την άνοιξη. Ο σχηματισμός των ελκών αυτών αρχίζει συνήθως γύρω από οφθαλμούς, τις ουλές από την πτώση των φύλλων ή μηχανικές πληγές (έντομα, χαλάζι, παγετός) με τη μορφή ελαφρά βυθισμένων περιοχών. Η επιφάνεια των νεαρών ελκών παραμένει άθικτη, ενώ στα μεγαλύτερα ηλικίας έλκη σχίζεται συνήθως στο κέντρο. Αυτά επεκτείνονται κατά μήκος των βλαστών, προκαλώντας νέκρωση οφθαλμών, ενώ σε μερικές περιπτώσεις περιβάλλουν νεαρούς βλαστούς με αποτέλεσμα την ξήρανσή τους. Τα προσβεβλημένα δέντρα το φθινόπωρο, εντοπίζονται εύκολα νωρίς την άνοιξη λόγω μη έκπτυξης μερικών οφθαλμών ή νέκρωσης κορυφής βλαστών. Συχνά εμφανίζεται έκκριση κόμμεος στους προσβεβλημένους ιστούς. Στην επιφάνεια των ελκών και των νεκρών βλαστών μετά από 2-3 εβδομάδες ή και 6 μήνες από νέκρωση φλοιού εμφανίζονται τα πυκνίδια του παθογόνου (μελανά υπερυψωμένα στίγματα). Τα περιθήκια εμφανίζονται πολύ αργότερα συνήθως 2-3 χρόνια μετά.

Αίτιο – Συνθήκες ανάπτυξης

Παθογόνο αίτιο της ασθένειας είναι ο μύκητας Cytospora leucostoma που μολύνει με τα πυκνιδιοσπόρια τα οποία θεωρητικά παράγονται όλο το χρόνο εφόσον υπάρχει βροχή, τεχνητή άρδευση ή υψηλή σχετική υγρασία. Επικίνδυνες περίοδοι για μολύνσεις είναι αργά το φθινόπωρο (Οκτώβριος) και νωρίς την άνοιξη, όταν τα δέντρα βρίσκονται σε κατάσταση ληθάργου. Πύλες εισόδου των παθογόνων είναι οι ουλές των φύλλων, οι τομές κλαδέματος, οι σχισμές από χαλάζι, οι οφθαλμοί ή βλαστοί που νεκρώθηκαν από χαμηλές θερμοκρασίες του χειμώνα, οι ουλές από ξυλοφάγα έντομα ή από ηλιοκαύματα κ.α.

Αντιμετώπιση της ασθένειας

Βασίζεται κυρίως σε καλλιεργητικά μέτρα υγιεινής που σκοπό έχουν τη διατήρηση των οπωρώνων σε καλή φυσιολογική κατάσταση (ισορροπημένη λίπανση – όχι υπερβολική αζωτούχος) κι αποφυγή ζημιών από παγετούς, καύσωνες, έντομα. Επίσης να αποφεύγεται η άρδευση των δέντρων με τεχνητή βροχή γιατί ευνοεί τη διασπορά των μολυσμάτων. Επιβάλλεται όψιμο κλάδεμα με ξηρό και σχετικά ζεστό καιρό. Καλό είναι να αποφεύγονται οι μεγάλες τομές στο κλάδεμα που επουλώνονται αργά και τα προσβεβλημένα δέντρα φυσικά να κλαδεύονται τελευταία. Πολύ σημαντική είναι η αφαίρεση, απομάκρυνση και κάψιμο των προσβεβλημένων βλαστών κλάδων και βραχιόνων.

Απαραίτητοι κρίνονται τρεις τουλάχιστον ψεκασμοί ο πρώτος το φθινόπωρο, μέσα Σεπτεμβρίου περίπου, με captan ή dodine (Syllit) + thiophanate methyl (Νεοτοψίν), ο δεύτερος αμέσως μετά την πτώση των φύλλων με τα συνήθη χαλκούχα σκευάσματα και ο τρίτος την άνοιξη με captan ή dodine (Syllit) + thiophanate methyl (Νεοτοψίν).